<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Archiving and Interchange DTD with OASIS Tables with MathML3 v1.4 20241031//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/archiving/1.4/JATS-archive-oasis-article1-4-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" dtd-version="1.4" article-type="research-article" xml:lang="en"><front><journal-meta><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Право и управление</journal-title></journal-title-group><issn publication-format="print">2224-9133</issn></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.24412/2224-9133-2026-1-573-577</article-id><article-categories><subj-group><subject>Other</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title xml:lang="ru">ПРАВОВАЯ ПРИРОДА СОГЛАШЕНИЯ О НЕПРЕДСТАВЛЕНИИ ИСКА (PACTUM DE NON PETENDO) В РИМСКОМ ПРАВЕ</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>THE LEGAL NATURE OF THE AGREEMENT NOT TO BRING AN ACTION (PACTUM DE NON PETENDO) IN ROMAN LAW</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="ru"><surname>Максимов</surname><given-names>Виталий Алексеевич</given-names></name><name xml:lang="en"><surname>Maksimov</surname><given-names>Vitaly Alexeevitch</given-names></name></name-alternatives><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff2"/><email>maximovva@mail.ru</email></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="ru"><surname>Пиддубривная</surname><given-names>Альбина Юрьевна</given-names></name><name xml:lang="en"><surname>Piddubrivnaya</surname><given-names>A. Yu.</given-names></name></name-alternatives><xref ref-type="aff" rid="aff3"/><xref ref-type="aff" rid="aff2"/><email>alba.78@mail.ru</email></contrib><aff-alternatives id="aff1"><aff><institution xml:lang="en">candidate of law, Associate Professor of the Department, of Civil Law Disciplines of the St. Petersburg Law Institute (branch), of the University of the Prosecutor’s Office of the Russian Federation, PIDDUBRIVNAYA A.Y., candidate of law, Associate Professor of the Department, of Civil Law Disciplines of the St. Petersburg Law Institute (branch), of the University of the Prosecutor’s Office of the Russian Federation</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff2"><aff><institution xml:lang="ru">кандидат юридических наук, доцент, Санкт-Петербургский юридический институт (филиал), Университета прокуратуры Российской Федерации</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff3"><aff><institution xml:lang="en">Candidate of Legal Sciences, Associate Professor, St. Petersburg Law Institute (branch), University of the Prosecutor's Office of the Russian Federation</institution></aff></aff-alternatives></contrib-group><pub-date pub-type="epub" iso-8601-date="2026-02-25"><day>25</day><month>02</month><year>2026</year></pub-date><issue>1</issue><fpage>573</fpage><lpage>577</lpage><history><date date-type="received" iso-8601-date="2026-01-28"><day>28</day><month>01</month><year>2026</year></date><date date-type="accepted" iso-8601-date="2026-02-25"><day>25</day><month>02</month><year>2026</year></date></history><self-uri content-type="pdf" xlink:href="publication-e6b583bb-9e72-4e72-859c-23a349e5dd10.pdf" xlink:title="PDF"/><abstract xml:lang="ru"><p>В статье рассматривается правовая природа и значение соглашения о непредстав лении иска (pactum denonpetendo) в римском праве. Анализируется его место в системе iuscivile и iushonorarium, а также процессуальный характер эксцепции, возникающей из данного пакта. Особое внимание уделяется разграничению pactum denonpetendo и материально-правовых способов прекраще нияобязательств, прежде всего прощения долга, предусмотренного современным гражданским зако нодательством Российской Федерации. На основе анализа источников римского права и доктриналь ныхподходов делается вывод о двойственной природе pactum denonpetendo и обосновывается возможность использования данной конструкции в качестве альтернативного механизма защиты интере совсторон обязательства в современном праве</p></abstract><abstract xml:lang="en" abstract-type="summary"><p>The article examines the legal nature and significance of the agreement not to bring an action (pactum denonpetendo) in Roman law. Itanalyzes itsplace within the system of iuscivile and iushonorarium, aswell as the procedural character of the exception arising from this pact. Particular attention is paid to distinguishing pactum denonpetendo from substantive-lawmethods of terminating obligations, primarily the remission of debt asprovided for by the contemporary civil legislation of the Russian Federation. On the basis of an analysis of the sources of Roman law and doctrinal approaches, the article concludes that pactum denonpetendo has a dual legal nature and substantiates the possibility of using this construction as an alternative mechanism for protecting the interests of the parties to an obligation in modern law</p></abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>римское частное право</kwd><kwd>обязательства</kwd><kwd>эксцепция</kwd><kwd>преторское право</kwd><kwd>прощение долга</kwd><kwd>отказ от иска</kwd><kwd>гражданско-правовая ответственность</kwd><kwd>процессу альные средства защиты</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>Roman private law</kwd><kwd>obligations</kwd><kwd>pactum denonpetendo</kwd><kwd>exception</kwd><kwd>praetorian law</kwd><kwd>remission of debt</kwd><kwd>waiver of action</kwd><kwd>civil liability</kwd><kwd>procedural remedies</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><ref id="ref1"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">Gallo P. Pactum de nonpetendo e prescrizione. Rivisto didiritto civile. Cedam, 2020. № 5. P. 984-1020.</mixed-citation></ref><ref id="ref2"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">Lovato A., Puliatti S., Solidoro Maruotti L. Diritto privato romano: Torino: G.Giappichelli Editore, 2014. 825 p.</mixed-citation></ref><ref id="ref3"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">Tomasso dalla Massara, M. Orlandi. Studi sull’accordo di nonchiedere. Roma: Roma TrePress, 2024. 112 p.</mixed-citation></ref><ref id="ref4"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">Tomasso dalla Massara. Sulla relazione trapactum de nonpetendo e mora. Studi in ricordo diCarlo Augusto Cannata. Napoli: Jovene Editore, 2021. P. 205-243.</mixed-citation></ref><ref id="ref5"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.17.2, Paul. 3 aded.: Depignore iure honorario nascitur expacto actio: tollitur autem perexceptionem, quotiens paciscor nepetam.</mixed-citation></ref><ref id="ref6"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.17.3, Paul. 3 ad ed.: Siquis pacisca tur, ne a sepetatur, sed ut abherede petatur, heredi exceptio nonproderit.</mixed-citation></ref><ref id="ref7"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.7.8, Ulp. 4 ad ed.: Pactorum quaedam in remsunt, quaedam in personam. Іn remsunt, quotiens generaliter paciscor nepetam: in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam.</mixed-citation></ref><ref id="ref8"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.7.15,Ulp. 4 ad ed.: Sed et siquis paciscatur, nedepositi agat, secundum pomponium valet pactum. item siquis pactus sit, ut excausa depositi omne periculum praestet, Pomponius aitpactionem valere necquasi contra iuris formam factam nonesse servandam.</mixed-citation></ref><ref id="ref9"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">Gai 4.116b: Item sipactus fuero tecum, ne idquod mihi debeas a tepetam, nihilo minus idipsum a tepetere possum dari mihi oportere, quia obligatio pacto conuento nontollitur; sedplacet debere mepetentem perexceptionem pacti conuenti repelli.</mixed-citation></ref><ref id="ref10"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.27.2, Paul. 3 ad ed.: Pactus, nepeteret, postea convenit utpeteret: prius pactum perposterius elidetur, nonquidem ipso iure, sicuttollitur stipulatio perstipulationem, si hocactum est, quia in stipulationibus iuscontinetur, in pactis factum versa tur: etideo replicatione exceptio elidetur. Eadem ratione contingit, nefideiussoribuspriuspactum prosit. Sedsipactumconventumtale fuit, quodac tionem quoque tolleret, velut iniuriarum, nonpoterit, postea paciscendo utagere possit, agere: quia et 577 ПРАВО и УПРАВЛЕНИЕ - № 1 - 2026 prima actio sublata est etposterius pactum adactionem parandam inefficax est: nonenim expacto iniuriarum actio nascitur, sed excontumelia.</mixed-citation></ref><ref id="ref11"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="ru">D. 2.14.54, Scaev. not. ad Iul. 22 Dig.: Sipactus sim, nestichum, quimihi debebatur, petam: nonintellegitur mora mihi fieri mortuoque sticho puto nonteneri reum, quiante pactum moram nonfecerat.</mixed-citation></ref><ref id="ref12"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">Gallo P. Pactum de nonpetendo e prescrizione. Rivisto didiritto civile. Cedam, 2020. № 5. P. 984-1020.</mixed-citation></ref><ref id="ref13"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">Lovato A., Puliatti S., Solidoro Maruotti L. Diritto privato romano: Torino: G.Giappichelli Editore, 2014. 825 p.</mixed-citation></ref><ref id="ref14"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">Tomasso dalla Massara, M. Orlandi. Studi sull’accordo di nonchiedere. Roma: Roma TrePress, 2024. 112 p.</mixed-citation></ref><ref id="ref15"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">Tomasso dalla Massara. Sulla relazione trapactum de nonpetendo e mora. Studi in ricordo diCarlo Augusto Cannata. Napoli: Jovene Editore, 2021. P. 205-243.</mixed-citation></ref><ref id="ref16"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.17.2, Paul. 3 aded.: Depignore iure honorario nascitur expacto actio: tollitur autem perexceptionem, quotiens paciscor nepetam.</mixed-citation></ref><ref id="ref17"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.17.3, Paul. 3 ad ed.: Siquis pacisca tur, ne a sepetatur, sed ut abherede petatur, heredi exceptio nonproderit.</mixed-citation></ref><ref id="ref18"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.7.8, Ulp. 4 ad ed.: Pactorum quaedam in remsunt, quaedam in personam. Іn remsunt, quotiens generaliter paciscor nepetam: in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam.</mixed-citation></ref><ref id="ref19"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.7.15,Ulp. 4 ad ed.: Sed et siquis paciscatur, nedepositi agat, secundum pomponium valet pactum. item siquis pactus sit, ut excausa depositi omne periculum praestet, Pomponius aitpactionem valere necquasi contra iuris formam factam nonesse servandam.</mixed-citation></ref><ref id="ref20"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">Gai 4.116b: Item sipactus fuero tecum, ne idquod mihi debeas a tepetam, nihilo minus idipsum a tepetere possum dari mihi oportere, quia obligatio pacto conuento nontollitur; sedplacet debere mepetentem perexceptionem pacti conuenti repelli.</mixed-citation></ref><ref id="ref21"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.27.2, Paul. 3 ad ed.: Pactus, nepeteret, postea convenit utpeteret: prius pactum perposterius elidetur, nonquidem ipso iure, sicuttollitur stipulatio perstipulationem, si hocactum est, quia in stipulationibus iuscontinetur, in pactis factum versa tur: etideo replicatione exceptio elidetur. Eadem ratione contingit, nefideiussoribuspriuspactum prosit. Sedsipactumconventumtale fuit, quodac tionem quoque tolleret, velut iniuriarum, nonpoterit, postea paciscendo utagere possit, agere: quia etprima actio sublata est etposterius pactum adactionem parandam inefficax est: nonenim expacto iniuriarum actio nascitur, sed excontumelia.</mixed-citation></ref><ref id="ref22"><mixed-citation publication-type="other" xml:lang="en">D. 2.14.54, Scaev. not. ad Iul. 22 Dig.: Sipactus sim, nestichum, quimihi debebatur, petam: nonintellegitur mora mihi fieri mortuoque sticho puto nonteneri reum, quiante pactum moram nonfecerat.</mixed-citation></ref></ref-list></back></article>
